Zorg
35 jaar organisatieontwikkeling - door Oscar Schneider
"Alien 38. Probleem gevonden."
Een van de uitspraken die bleef hangen tijdens de inspirerende bijdrage van Oscar Schneider op ons lustrum in september 2026.
Benieuwd wat aliens te maken hebben met organisatieontwikkeling, samenwerking en verandervraagstukken? Je leest hier zijn volledige speech.
___________________________________________________________________
35 jaar organisatieontwikkeling.
En nog steeds gedoe over samenwerking.
Deze week vierden we 35 jaar BdB.
Zelf kwam ik ruim 26 jaar geleden bij BdB binnen.
Sindsdien is er nogal wat veranderd.
We kregen internet, smartphones en AI. We hebben organisaties gekanteld, platter gemaakt, zelfsturend en agile gemaakt. Managementlagen verdwenen en kwamen soms een paar jaar later weer terug. Er zijn bibliotheken volgeschreven over leiderschap, cultuur en veranderen.
Maar stel dat een organisatieadviseur uit 1991 vandaag bij een van onze klanten zou aanschuiven.
Hoeveel van de gesprekken zou die herkennen?
Waarschijnlijk verrassend veel.
Over leiderschap. Samenwerking. Eilandjes. Eigenaarschap. De afstand tussen strategie en uitvoering. Centraal versus decentraal. Professionals die ruimte willen en managers die tegelijkertijd grip proberen te houden.
Dat roept na 35 jaar organisatieontwikkeling toch een wat ongemakkelijke vraag op:
Organisatieontwikkeling: feit of fictie?
Misschien veranderen organisaties minder dan we denken
Of misschien is er iets anders aan de hand.
Technologie verandert. Structuren veranderen. Functies veranderen. Managementconcepten komen en gaan.
Maar organiseren blijft mensenwerk.
En zodra mensen samen iets proberen te bereiken, ontstaan verschillen in perspectief en belangen. Er ontstaan formele én informele verhoudingen. Gewoonten. Macht. Loyaliteiten. Gedoe. Maar gelukkig ook energie, creativiteit, verbinding en plezier.
Misschien zijn veel organisatievraagstukken dus niet hardnekkig omdat we in 35 jaar zo weinig hebben geleerd.
Misschien zijn ze hardnekkig omdat ze inherent zijn aan organiseren.
Dat maakt ons vak wat mij betreft niet minder relevant. Integendeel.
Ook wij hebben onze ‘aliens’
Deze zomer zag ik psychiater Jim van Os in Zomergasten. Hij vertelde over zijn eigen vak en gebruikte een beeld dat bij mij bleef hangen.
Hij noemde psychiatrische diagnoses ‘aliens’. We observeren gedrag, herkennen kenmerken, geven het een naam en denken vervolgens al snel dat we begrijpen wat er aan de hand is.
Terwijl het echte begrijpen pas begint als we teruggaan naar het verhaal van de mens.
Terwijl ik keek, dacht ik: wij organisatieadviseurs hebben onze eigen aliens.
Cultuurprobleem.
Alien 38.
Gebrek aan eigenaarschap.
Alien 74.
Verkokering.
Alien 112.
Onvoldoende psychologische veiligheid.
Alien 184.
En natuurlijk mijn persoonlijke favoriet:
De governance past niet meer bij de volgende ontwikkelfase van de organisatie.
Daar kun je als organisatieadviseur in ieder geval weer een paar maanden mee vooruit.
Maar hebben we de organisatie daarmee ook begrepen?
Veel problemen waren ooit oplossingen
Achter een cultuurprobleem kan een geschiedenis zitten waarin mensen heel goede redenen hadden om zich te gedragen zoals ze doen.
Achter gebrek aan eigenaarschap kan jarenlang managementgedrag zitten waardoor initiatief nemen helemaal niet zo aantrekkelijk was.
En achter weerstand tegen verandering kunnen drie eerdere veranderprogramma’s zitten die enthousiast begonnen en vervolgens geruisloos verdwenen.
Dan wordt ‘weerstand’ ineens een nogal arm woord.
Misschien is het zelfs volstrekt rationeel gedrag.
Dat is voor mij steeds meer de essentie van goede organisatieontwikkeling: niet te snel veranderen, maar eerst proberen te begrijpen.
Wat is hier gebeurd? Hoe is deze organisatie geworden zoals zij nu is? Welke patronen zijn ontstaan? En misschien wel de interessantste vraag: waarom waren die patronen ooit logisch?
Want bijna niemand staat ’s ochtends op met het voornemen: laten we vandaag eens een volstrekt onwerkbare bureaucratie bouwen.
Veel patronen die organisaties vandaag belemmeren, waren ooit oplossingen die hielpen.
Totdat de wereld veranderde.
Feit of fictie?
Na 35 jaar BdB durf ik daar wel een antwoord op te geven.
De gedachte dat we organisaties kunnen ontwerpen, beheersen en volgens een vooraf bedacht plan keurig van A naar B kunnen brengen?
Voor een belangrijk deel fictie.
Maar dat mensen samen hun organisatie beter kunnen leren begrijpen. Patronen zichtbaar kunnen maken. Andere gesprekken kunnen voeren. Andere keuzes kunnen maken. Nieuw gedrag kunnen ontwikkelen. En structuren en systemen kunnen bouwen die daarbij helpen?
Dat is voor mij absoluut een feit.
En daarom was het bijzonder om deze week 35 jaar BdB te vieren. Met klanten, relaties, huidige collega’s én mensen die ooit onderdeel waren van ons bedrijf.
Een organisatie is tenslotte ook de optelsom van iedereen die er een tijdje onderdeel van is geweest.
Willem de Bont begon in 1991 aan dit verhaal. Velen hebben er sindsdien iets aan toegevoegd. En inmiddels mogen wij het weer verder brengen.
Met trots op wat er staat. Met waardering voor iedereen die daaraan heeft bijgedragen.
En hopelijk met voldoende nieuwsgierigheid om onze eigen organisatie-aliens te blijven wantrouwen.
